Cinsel İlişki Sırasında Kanama

Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında kanama, kadın hastalıkları pratiğinde sık karşılaşılan ve çoğu zaman iyi huylu bir nedene bağlı olan bir yakınmadır. Buna karşılık tekrarlayan kanama her zaman değerlendirilmelidir. Bu yazıda kanamanın nedenlerini, ilk birliktelikteki kanamanın ne anlama geldiğini ve hangi durumda hekime başvurulması gerektiğini bilgilendirme amacıyla ele alıyoruz.

İlişki Sırasında Kanama Neden Olur?

Kanamanın kaynağı çoğunlukla rahim ağzı ya da vajina mukozasıdır. Temasla kolay kanayan bir doku varsa, sürtünme küçük bir kanamaya yol açar. Başlıca nedenler şunlardır:

• Vajinal kuruluk. Yeterli kayganlık olmadığında mukozada yüzeysel çatlaklar oluşur. En sık nedendir.
• Enfeksiyon. Vajinit ve rahim ağzı iltihabında doku hassaslaşır ve kolay kanar.
• Rahim ağzı erozyonu (ektropiyon). Rahim ağzının iç yüzeyindeki hassas doku dışa dönüktür; temasla kanayabilir. İyi huylu bir durumdur.
• Polip. Rahim ağzında ya da rahim içinde bulunan iyi huylu çıkıntılar temas kanamasına yol açabilir.
• İlk birliktelik. Kızlık zarındaki gerginliğe bağlı kanama.
• Doğum kontrol yöntemleri. Hap kullanımının ilk aylarında ya da spiral takıldıktan sonraki dönemde ara kanama görülebilir.
• Menopoz dönemi. Östrojen azaldıkça doku incelir ve kanamaya yatkın hale gelir.

İlk Birliktelikteki Kanama

İlk birliktelikte kanama olması da olmaması da normaldir. Kızlık zarı yumuşak ve esnek bir dokudur; bazı kadınlarda gerginlikle bazı yerlerinden hasarlanır ve kanama görülür, bazılarında ise doku esnediği için hiç yırtılmaz.

Kanama olduğunda genellikle azdır, birkaç damla ile sınırlı kalabilir ve kısa sürede kendiliğinden durur. Süresi ve nedenleri kızlık zarı kanaması yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Kanamanın olmaması bir sorun göstergesi değildir ve bu konudaki toplumsal beklentinin tıbbi bir karşılığı yoktur. Yaygın yanlış bilgiler kızlık zarı hakkında yanlış bilinenler yazısında toplanmıştır.

Kanama Ne Kadar Sürer?

İlk birliktelikte görülen kanama genellikle bir ila iki gün içinde biter; lekelenme biçiminde birkaç gün sürebilir. Temas kanamasında ise kanama çoğunlukla ilişkiden hemen sonra görülür ve kısa sürede durur.

Beklenmeyen durumlar şunlardır: adet kanaması yoğunluğunda ya da daha fazla kanama, pıhtı gelmesi, iki günden uzun süren ve azalmayan kanama, kanamaya eşlik eden şiddetli ağrı ya da baş dönmesi. Bu durumlarda beklemeden başvurulmalıdır.

Kanamanın Kaynağını Ayırt Etmek

Görülen kanamanın nereden geldiği her zaman belli olmaz. Pratikte üç kaynak ayırt edilir:

• Vajina girişi. İlk birliktelikte ya da kuruluğa bağlı yüzeysel çatlaklarda kanama girişe yakındır, az ve parlak kırmızıdır, kısa sürede durur.
• Rahim ağzı. Temas kanamasının en sık kaynağıdır. İlişkiden hemen sonra görülür, ağrısızdır ve genellikle lekelenme biçimindedir.
• Rahim içi. Adet düzeninden bağımsız, daha koyu renkli ve süreklilik gösteren kanamalarda kaynak rahim içi olabilir; bu tablo ilişkiyle ilgili değildir ve ayrıca değerlendirilir.

Bu ayrım gözle yapılan muayenede çoğunlukla netleşir. Adet dışı kanamanın genel çerçevesi anormal vajinal kanama yazısındadır.

Kanama Sonrası Ne Yapılmalı?

• Kanama azsa ve kendiliğinden duruyorsa bekleyip izlemek yeterlidir.
• Bölge ılık suyla temizlenmeli, sabun ve parfümlü ürün kullanılmamalıdır.
• Kanama sürerken tampon kullanılmamalı, ped tercih edilmelidir.
• Vajinal duş yapılmamalıdır; doğal florayı bozarak tabloyu ağırlaştırır.
• Kanama geçene kadar birliktelik ertelenmelidir.
• Kanamanın tarihi ve miktarı not edilmelidir; görüşmede en yararlı bilgi budur.

Tekrarlayan Kanama Ne Anlama Gelir?

Bir kez görülen ve tekrarlamayan kanama çoğunlukla önemsizdir. Ancak her birliktelikte ya da sık aralıklarla tekrarlayan kanama farklı bir anlam taşır: bu, temasla kolay kanayan kalıcı bir doku değişikliği olduğunu düşündürür ve mutlaka değerlendirilmelidir.

Değerlendirmede rahim ağzı gözle incelenir, gerekiyorsa smear ve HPV testi yapılır. Amaç iyi huylu nedenleri doğrulamak ve nadir de olsa ciddi bir nedeni dışlamaktır. Tarama testleri smear testi ve HPV testi yazılarında anlatılmıştır.

Rahim Ağzı Kaynaklı Nedenler

Temas kanamasının en sık kaynağı rahim ağzıdır ve buradaki nedenlerin büyük bölümü iyi huyludur:

• Ektropiyon (erozyon). Rahim ağzının kanalını döşeyen hassas doku dışa doğru dönmüştür. Doğuştan olabilir, gebelikte ve hormonlu hap kullanımında da görülür. Hastalık değildir; yalnızca temasla kolay kanar.
• Servisit. Rahim ağzının iltihabıdır. Akıntı ve yanma eşlik edebilir; etkeni belirlendikten sonra tedavi edilir.
• Polip. Rahim ağzı kanalından sarkan iyi huylu bir çıkıntıdır. Muayenede görülür ve gerektiğinde basit bir işlemle alınır. Ayrıntı polip yazısındadır.
• Hücresel değişiklikler. Nadirdir ancak tekrarlayan temas kanamasında dışlanması gereken başlıktır; bu nedenle smear ve HPV testi istenir.

Bu ayrımların hiçbiri belirtiye bakarak yapılamaz; rahim ağzının gözle görülmesi gerekir.

Kanama Kaygısı ve Kısır Döngü

Bir kez yaşanan kanama, sonraki birlikteliklerde beklentiyi değiştirir. "Yine kanarsa" düşüncesi kas gerginliğini artırır; gerginlik sürtünmeyi ve ağrıyı büyütür; ağrı yeni bir kanamaya zemin hazırlar. Böylece bedensel bir nedenle başlayan tablo zamanla kaygıyla sürdürülür hale gelir.

Bu nedenle değerlendirmede yalnız kanamanın kaynağı değil, kişinin bu konudaki kaygısı da konuşulur. Nedeni görülüp anlatıldığında kaygının önemli bir bölümü kendiliğinden geriler.

Ağrı da Varsa

Kanamaya ağrı eşlik ediyorsa tablo değişir. Ağrı, birliktelik sırasında istem dışı kas kasılmasını tetikler; kasılma da sürtünmeyi ve dolayısıyla kanamayı artırır. Böylece kendini besleyen bir halka kurulur.

Bu halkanın nasıl oluştuğu ve nasıl kırıldığı cinsellikte kasılma yazısında ele alınmıştır. Birleşmenin ağrı ya da kasılma nedeniyle gerçekleşemediği tablo ise vajinismus başlığı altında değerlendirilir.

Vajinal Kuruluk ve Kanama İlişkisi

En sık ve en kolay çözülen nedendir. Kayganlık yetersiz olduğunda sürtünme mukozada yüzeysel çatlaklar oluşturur; bu çatlaklar hem yanma hem az miktarda kanama yapar.

Kuruluğun nedenleri arasında emzirme dönemi, menopoz, bazı doğum kontrol hapları, sigara, bazı ilaçlar ve yetersiz uyarılma bulunur. Ayrıntı vajinal kuruluk yazısındadır.

Enfeksiyona Bağlı Kanama

Kanamaya renkli ya da kötü kokulu akıntı, kaşıntı, yanma ve idrar yaparken batma eşlik ediyorsa enfeksiyon öncelikle düşünülür. Bu tabloda doku hassaslaşmıştır ve temasla kolay kanar.

Enfeksiyonun türü muayene ve gerekiyorsa kültürle belirlenir; tedavi sonrasında kanama genellikle ortadan kalkar. Konu vajinal akıntı ve enfeksiyon yazısında ele alınmıştır.

Spiral ve Doğum Kontrol Hapı Kullananlarda

Spiral takıldıktan sonraki ilk aylarda ara kanama ve lekelenme sık görülür ve çoğunlukla zamanla azalır. Hormonlu hap kullanımının ilk üç ayında da benzer bir uyum dönemi yaşanabilir.

Buna karşılık kanama aylarca sürüyor, yoğunlaşıyor ya da ağrı eşlik ediyorsa spiralin yeri kontrol edilmelidir. Konu spiral ve doğum kontrol hapı yazılarında anlatılmıştır.

Gebelikte Görülen Temas Kanaması

Gebelikte rahim ağzının kanlanması artar ve doku daha hassastır; bu nedenle temas sonrası az miktarda lekelenme görülebilir ve çoğunlukla zararsızdır. Yine de gebelikte görülen her kanama hekime bildirilmelidir.

Yoğun kanama, karın ağrısı ya da kasık ağrısı eşlik ediyorsa gecikilmemelidir.

Kızlık Zarı Dikimi Sonrasında Görülen Kanama

Kızlık zarı dikimi yaptırmış kişilerde birliktelik sonrası kanama beklenen bir bulgudur ve amaçlanan sonucun parçasıdır. Buna karşılık iyileşme süresi tamamlanmadan yaşanan birliktelikte kanama beklenenden fazla olabilir; bu, onarılan bölgenin zorlandığını gösterir.

Kalıcı dikimde birleşme en erken altıncı haftanın sonunda düşünülmeli ve öncesinde son kontrol yaptırılmalıdır. Süreç kızlık zarı dikimi sonrası yazısında, yöntemler ise kızlık zarı dikimi sayfasında anlatılmıştır.

Korunmasız Temas Yaşandıysa

Kanamaya yol açan bir sürtünme, aynı zamanda mukozada küçük çatlaklar oluşturur. Bu çatlaklar cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların geçişini kolaylaştırır. Korunmasız bir temas sonrasında kanama görüldüyse, gebelik olasılığının yanı sıra enfeksiyon açısından da değerlendirme yapılması uygun olur.

Bu konudaki etkenler ve belirtiler genital enfeksiyonlar yazısında ele alınmıştır.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

• Kanama her birliktelikte ya da sık aralıklarla tekrarlıyorsa
• Adet kanaması yoğunluğunda ya da pıhtılı geliyorsa
• İki günden uzun sürüyor ve azalmıyorsa
• Şiddetli ağrı, ateş, baş dönmesi eşlik ediyorsa
• Renkli ya da kötü kokulu akıntı varsa
• Menopoz sonrasında ortaya çıkmışsa
• Gebelik varsa

Menopoz sonrası dönemde görülen her kanama, ilişkiyle ilişkili olsun olmasın değerlendirilmelidir.

Değerlendirmede Neler Yapılır?

Görüşmede kanamanın ne zaman başladığı, ne sıklıkta olduğu, miktarı ve eşlik eden yakınmalar sorulur. Ardından muayenede vajina ve rahim ağzı gözle incelenir; kanamanın kaynağı çoğunlukla bu aşamada görülür.

Gerekli görülürse smear, HPV testi, kültür ve ultrason eklenir. Cinsel ilişki yaşamamış bir kadında değerlendirme içeriye alet girmeyecek biçimde planlanır; ultrason karın üzerinden yapılır.

Sık Sorulan Sorular

İlk ilişkide kan gelmesinin nedenleri nelerdir?

En sık neden kızlık zarındaki gerginliğe bağlı yüzeysel hasarlanmadır. Kuruluk ve kas gerginliğine bağlı sürtünme de kanamaya yol açabilir.

İlk ilişkiden sonra kanama ne kadar sürer?

Genellikle bir ila iki gün içinde biter; lekelenme biçiminde birkaç gün sürebilir. Uzayan ya da artan kanama değerlendirilmelidir.

İlk ilişkide çok kan gelmesi normal mi?

Beklenen kanama azdır. Adet kanaması yoğunluğunda ya da pıhtılı kanama beklenen bir bulgu değildir; beklemeden başvurulmalıdır.

İlk ilişkide hiç kan gelmedi, sorun mu?

Sorun değildir ve sık görülür. Esnek yapıdaki bir zar yırtılmayabilir ya da kanama fark edilmeyecek kadar az olabilir.

Her ilişkide kanıyorum, neden?

Tekrarlayan kanama, temasla kolay kanayan kalıcı bir doku değişikliğini düşündürür. Rahim ağzı mutlaka değerlendirilmelidir.

Kanamaya ağrı eşlik ediyorsa ne yapmalıyım?

Ağrı kasılmayı, kasılma da sürtünme ve kanamayı artırır. Bu halkanın kırılması için değerlendirme gerekir.

Spiral taktırdım, kanama normal mi?

İlk aylarda ara kanama ve lekelenme sık görülür ve çoğunlukla azalır. Aylarca süren ya da ağrı eşlik eden kanamada spiralin yeri kontrol edilmelidir.

Menopozdayım, ilişki sonrası kanadım.

Menopoz sonrası dönemde görülen her kanama değerlendirilmelidir; gecikilmemelidir.

Gebeyim, temas sonrası lekelenme oldu.

Gebelikte rahim ağzı daha hassastır ve az lekelenme görülebilir; yine de hekime bildirilmelidir. Yoğun kanama ya da ağrıda gecikilmemelidir.

Kızlık zarı dikimi sonrası kanama normal mi?

Birliktelik sonrası kanama beklenen bir bulgudur. Ancak iyileşme süresi dolmadan yaşanan birliktelikte kanama beklenenden fazla olabilir; bu durumda kontrol gerekir.

Kanamanın kaynağını nasıl anlarım?

Kendi gözlemiyle anlaşılmaz. Kaynak, gözle yapılan muayenede çoğunlukla ilk değerlendirmede görülür.

Muayene olmadan neden anlaşılmıyor?

Kanamanın kaynağı vajina girişi, rahim ağzı ya da rahim içi olabilir. Bu üçünün ayrımı yalnızca rahim ağzının gözle görülmesiyle yapılır.

Kanama sonrası birlikteliği ertelemeli miyim?

Kanama geçene kadar ertelenmesi uygun olur; devam etmek mukozadaki çatlağın büyümesine yol açabilir.

Değerlendirme ve Randevu

İlişkiyle ilgili kanamanın çoğu iyi huylu bir nedene bağlıdır; ancak tekrarlıyorsa nedeni görülmeden geçiştirilmemelidir. Ankara Çankaya'daki muayenehanemizde bu değerlendirme yapılmaktadır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene sonrasında verilir.